امروزه بر روى بسیارى از مواد خوراکى، بهداشتى و گیاهى برچسب تراریخته و یا فاقد GMOs ( genetically modified ) را مى بینیم. شاید شما هم از خود بپرسید که معناى این برچسب چیست. به بیان ساده تر کدام بهتر است، تراریخته و یا فاقد GMOs؟
واژه تراریخته یا genetically modified به محصولى گفته مى شود که تغییراتى به دست انسان در DNA آن بوجود آمده باشد. اولین محصول تراریخته تنباکوى مقاوم به آنتى بیوتیک بود که در سال ١٩٨٣ بوجود آمد. چین اولین کشورى بود که در دهه ٩٠ تنباکویى مقاوم به ویروس را بصورت تجارى به بازار ارائه کرد. FDA در سال ١٩٩۴ اولین مجوز ارائه گوجه فرنگى تراریخته را صادر کرد که زمان رسیدنش از هنگام برداشت طولانى تر از گوجه فرنگى هاى دیگر بود. در حال حاضر متان، سویا، ذرت، سیب زمینى، بادمجان، توت فرنگى، کاهو و … بصورت تراریخته در بازارهاى جهان موجوداند. اگرچه تغییرات ژنتیکى منحصر به گیاهان نیست و حیوانات نیز مورد آزمایش و تغییرات ژنتیکى قرار مى گیرند تاکنون هیچ کشورى مجوزى براى ارائه آنها به بازار صادر نکرده است.
موافقان و مخالفان GMOs تا کنون قادر به قانع کردن یکدیگر نبوده اند. هریک دلایل نسبتا محکمى براى اثبات نظر خود ارائه مى دهند. درنهایت این یک تصمیم کاملا شخصى براى افراد است که از محصولات تراریخته استفاده کنند یا خیر. ما در ذیل به چند دلیل موافق و مخالف اشاره مى کنیم و در نهایت قضاوت را به عهده شما مى گذاریم.
موافقان محصولات تراریخته عموما بر این باورند که با ایجاد تغییرات ژنتیکى مى توان محصولات گوناگون را با هزینه کمتر، تولید بیشتر و آسیب کمتر به محیط زیست ارائه کرد. وقتى محصولى به آفات مقاوم شود، دیگر نیازى به استفاده از آفت کشهاى سمى نخواهد بود. یا هنگامیکه محصول به علت مقاومت پیدا کردن به گرما و سرما شدید در شرایط سخت آب و هوایى صدمه نبیند هم از اتلاف مواد غذایى جلوگیرى مى شود و هم عرضه و قیمت دستخوش تغییر نمى شوند. همچنین با این تغییرات مى توان مثلا با افزودن ویتامینها و مواد معدنى ارزش غذایى محصول را چند برابر کرد. برخلاف باورعموم ، تا کنون هیچگونه بیمارى و مشکلى در اثر مصرف محصولات تراریخته گزارش نشده است. پس این محصولات ضررى براى سلامتى ما ندارند.
از سوى دیگر مخالفان بر این باورند که تغییرات ژنتیک مى تواند محصول را به یک یا نهایتا چند نوع آفت مقاوم سازد.با این حساب تولیدکنند همچنان مجبور خواهد بود از سموم دفع آفات دیگر استفاده کند. محیط زیست در هر حال از این بلا در امان نمى ماند. اما مهمترین دغدغه مخالفان این است که محصولات تراریخته تنها چندین سال است که به بازار ارائه شده اند و این مدت زمان براى اینکه از مضرات آنها براى سلامتى مان مطمئن شویم به هیچ عنوان کافى نیست. بسیارى از متخصصان علم ژنتیک باور دارند که در حال حاضر به راستى قادر نیستیم که از خطرات احتمالى این محصولات مطمئن شویم چراکه حتى نمى دانیم به دنبال چه شکل و نوعى از بیمارى، تهدید و یا خطر براى سلامتى انسان باید باشیم. یکى دیگر از دلایل مخالفت با محصولات تراریخته، این است که ۵ کمپانى بزرگ ، دو امریکایى ، دو آلمانى و یک سویسى، انحصار کلیه محصولات تراریخته تجارى را بدست دارد. بدین ترتیب اگر کشاورزى یک باربذر تراریخته تهیه و کشت کند به ناچار براى همیشه، به یکى و فقط یکى از این پنج کمپانى محتاج مى شود چراکه زمینى که یک بار با بذر تراریخته کشت شود دیگر قادر به کشت به روشهاى سنتى نخواهد بود.
GMOs همچنان بصورت یکى از مسائل بحث برانگیز و چالشى مطرح هستند. موافقان و مخالفان دلایل خود را دارند و به نظر مى رسد، زمان یکى از فاکتورهاى مهم براى اثبات مفید یا مضر بودن این محصولات است. به نظر مى رسد که با توجه به اینکه در بیشتر کشورهایى که محصولات تراریخته ارائه مى کنند، من جمله ایران، اعلام آن به مشترى الزامى باشد مصرف یا عدم مصرف این محصولات همچنان یک تصمیم شخصى باقى بماند.
شما دوستان عزیزى که تصمیم به عدم استفاده از این محصولات گرفته اید، لطفا به برچسب اطلاعات محصول یا کلمه تراریخته که بر روى بسته بندى درج مى شود توجه کنید. بسیارى از محصولات نیز ” فاقد “ GMOs و یا GMOs free را بر روى محصولات خود درج مى کنند.
سرویس خبری:اخبار علمی-تغذیه و سلامت
